Καλλιόπη Σφαέλλου: μία ακούραστη και αθόρυβη δημιουργός (Β΄ μέρος)

Συνεχίζοντας το αφιέρωμά μας στην συγγραφέα Καλλιόπη Σφαέλλου θα παρουσιάσουμε κάποια από τα εξίσου αξιόλογα παιδικά βιβλία που συνέγραψε.

Στο παιδικό της μυθιστόρημα με τίτλο «Κανέλος Αγαθίας Γκέκας», η συγγραφέας περιγράφει τις περιπέτειες ενός αξιαγάπητου σκύλου με ήρωα και αφηγητή τον ίδιο. Το εύρημα αυτό εντυπωσιάζει με την φυσικότητα και την ευφάνταστη διαχείρισή του από την συγγραφέα. Συγκεκριμένα: «Κάθομαι στον ήλιο και συλλογιέμαι, συλλογιέμαι, συλλογιέμαι τόσο ώστε στο τέλος ζαλίζομαι. Γιατί μη νομίσετε πως τάχα μονάχα εσείς, οι άνθρωποι έχετε το προνόμιο αυτό. Γελιέστε. Σκεπτόμαστε κι' εμείς, αν και κάπως διαφορετικά. Τι τα θέτε ... με τόσο μπόϊ και με το κεφάλι στητό ψηλά σκέπτεστε άλλα μακρυνότερα πράγματα, από μας. Εμείς με το κεφάλι σκυμμένο ανάμεσα στα πόδια αναλογιζόμαστε αδιάκοπα τι τάχα είναι σωστό, τι χρέος έχομε, πως πρέπει να φερθούμε για να δείξομε πόσο τίμιοι είμαστε και πόση αφοσίωση χρωστάμε σε οποίο χέρι μας πετάξει ένα κόκαλο ή απλωθεί να μας χαϊδέψει. Θα καταλάβατε ίσως από τα παραπάνω, πώς είμαι σκύλος. Γιατί μονάχα εμείς οι σκύλοι έχομε βαθειά χαραγμένο στο μυαλό μας το αίσθημα του χρέους, ακόμα κι όταν δεν μας φερθούν καλά. Κι' αυτό το πρόβλημα με βασανίζει τώρα, μέρα και νύχτα και δεν μ' αφήνει να κοιμηθώ ήσυχος: Έκαμα καλά διαλέγοντας να μείνω παντοτινά με τον τωρινό μου κύριο ή μήπως...

Θα 'θελα πολύ να με βοηθήσετε να λύσω το ζήτημα αυτό και αναγκάζομαι πρώτη φορά στη ζωή μου να πιάσω τη πένα για να μου πήτε τη γνώμη σας μήπως κρίνετε πιο σωστά από μένα αφού είστε άνθρωποι.

Μα πριν ακούσετε το δίλημμά μου θα 'πρεπε να σας συστηθώ. Ονομάζομαι... Αλήθεια πς ονομάζομαι; Ο πρώτος-πρώτος κύριός μου ήταν ένα παιδάκι και με φώναζε Κανέλλο. Ο δεύτερος ήταν δάσκαλος και με φώναζε Αγαθία. Ο τρίτος, ο κλειδούχος της γραμμής, με ονομάζει Γκέκα. Είμαι πλούσιος σε ονόματα βλέπετε.

Ποιας ράτσας; Χμ... δεν σκοτίστηκα ποτέ να το μάθω. Όσοι όμως θέλουν να με κατηγορήσουν λένε πως... δεν είμαι καθαρόαιμος. Αν αυτό σας ενοχλεί μην ενδιαφερθείτε για μένα. Αν όμως θέλετε να μου δώσετε τη γνώμη σας για το πρόβλημα, που με απασχολεί, θά 'πρεπε να μάθετε ολόκληρη τη ζωή μου.

Γεννήθηκα στην άκρη ενός χωραφιού. Δεν ξέρω καλά καλά τι σχέσεις είχε η μάνα μου με τον νοικοκύρη του. Ήταν αφέντης της και τής είχε παραγγείλει να το προσέχει ή μήπως τυχαία η μάνα μου διάλεξε τη σίγουρη εκείνη γωνιά [...]».

Στο παραμύθι «Ο βοσκός και ο ρήγας» εμπνεόμενη από την ιστορία και παράδοση της Κύπρου, η συγγραφέας στήνει ένα ολόκληρο βιβλίο. Διαβάζουμε στην περίληψη του βιβλίου: «Στο θαμποχάραμα της Ιστορίας, όταν ο μύθος και η αλήθεια μπερδεύονται αξεδιάλυτα, ο Όμηρος μας μιλά για τους Αχαιούς βασιλιάδες της Κύπρου, τον Κυνύρα και τον Δμήτορα. Ξέραμε ακόμα πως ο Τεύκρος, ο μικρότερος αδερφός του Αίαντα, έχτισε στα παράλιά της καινούργια Σαλαμίνα, και πως μια από τις αρχαιότερες ελληνικές εποποιίες είναι τα "Κύπρια έπη". Στην Κύπρο επίσης, κοντά στους τρανούς Έλληνες βασιλιάδες της, έβρισκαν άσυλο στην κλασσική εποχή οι πολιτικοί εξόριστοι. Ο Ισοκράτης έγραψε ολόκληρο πανηγυρικό για τον Ευαγόρα.

Ελληνική λοιπόν υπήρξε η Κύπρος επί τρισήμισυ χιλιάδες χρόνια. Μα όπως συμβαίνει με τα παιδιά που ξεμακραίνουν από τους γονιούς τους, η Κύπρος, πιο κοντά στη Μικρά Ασία παρά στην ηπειρωτική Ελλάδα, δέχτηκε συχνά επιδρομές και υπέφερε από κατακτήσεις ξένων.

Όπως η υπόλοιπη Ελλάδα, η Κύπρος υποτάχθηκε από τους Ρωμαίους. Ασπάσθηκε τον Χριστιανισμόν πολύ νωρίς, χάρις στον απόστολο Βαρνάβα, μαθητή και σύντροφο του Παύλου και εξάδελφο του Ευαγγελιστή Μάρκου.

Όταν το ρωμαϊκό κράτος διαιρέθηκε, η Κύπρος φυσικά περιελήφθη στο Ανατολικό τμήμα, στη Βυζαντινή δηλαδή αυτοκρατορία. [...]».

Στη συλλογή διηγημάτων «Μικροί αγωνιστές» η Σφαέλλου καταπιάνεται με στιγμιότυπα της Κατοχής όπου πρωταγωνιστούν παιδιά να αγωνίζονται εναντίον του ξένου κατακτητή. Το οπισθόφυλλο του βιβλίου αναφέρει: «Χρόνια κατοχής. Χρόνια πικρά, γεμάτα στερήσεις και βάσανα. Χρόνια γεμάτα πόνο. Μα μέσα στη βαρεία κατάθλιψη που πλάκωνε τα στήθη, υπήρχε και κάτι άλλο πολύτιμο, δυσεύρετο: Ένα αγωνιστικό πνεύμα αδάμαστο σε νέους, γέρους και παιδιά. Μια εθνική ενότητα που καταργούσε κάθε διαφορά. Κάτω από τη μπότα του κατακτητή, κανείς δεν έσκυβε το κεφάλι. Οι ψυχές μέναν ορθές μεσ' στα σκελεθρωμένα σώματα. Κι αυτό το πνεύμα το αδάμαστο, που μαρτυρούσε λεβεντιά χωρίς επίδειξη και στύλωνε τ' αδύναμα κορμιά, προσπαθήσαμε να δώσομε στο βιβλίο αυτό.

Αν εμείς πεινάσαμε, πονέσαμε, βασανιστήκαμε, δεν είναι ανάγκη να το πούμε κλαουρίζοντας στα παιδιά ή τα εγγόνια μας ζητώντας τον οίκτο τους και μαυρίζοντας τις τρυφερές καρδιές τους. Εκείνοι ας μάθουν -κι είναι αυτή η βασική αλήθεια- πως κι αλυσοδεμένοι κρατήσαμε το κεφάλι ψηλά.

Κι αυτό αποτελούσε μια μικρή καθημερινή νίκη - όχι πάντα εύκολη ούτε ακίνδυνη».

«Η ιστορία του Φιρφιρή» αναφέρεται στην ιστορία ενός εξίσου αξιολάτρευτου γαϊδαράκου  και του μικρού αφεντικού του: «Προχθές, ενώ γυρίζαμε από τα χωράφια με τον Αντρέα, το μεγάλο γιο του τωρινού αφέντη μου, συναντήσαμε κάτι περαστικούς ερχομένους από την πόλη. Είχαν σταματήσει το αυτοκίνητό του και βγάζανε φωτογραφίες. Μαζί του βρίσκονταν και δυο παιδιά, λίγο μεγαλύτερα από τον Αντρέα. Εκείνα, μόλις μας είδαν, άρχισαν να γελούν, σαν να βλεπαν κάτι πολύ αστείο. [...]».

Συνεχίζεται…